MedTechX

เบื้องหลังผลแล็บ: นักเทคนิคการแพทย์ตรวจเชื้อโรคได้อย่างไร? เวลาเราเจ็บป่วยแล้วไปโรงพยาบาล หลายครั้งที่คุณหมอจะสั่ง เจาะเลือด หรือ เก็บตัวอย่างปัสสาวะ/อุจจาระ เพื่อส่งตรวจแล็บ หลังจากนั้นไม่นาน ผลการตรวจก็จะออกมาบอกว่าเราติดเชื้ออะไร ข้อมูลเหล่านี้ไม่ได้มาจากเครื่องจักรเพียงอย่างเดียว แต่มาจากกระบวนการวิเคราะห์เชิงวิทยาศาสตร์ของ นักเทคนิคการแพทย์ (Medical Technologist) ผู้ทำหน้าที่เป็นนักสืบในห้องปฏิบัติการนั่นเองครับ แล้วนักเทคนิคการแพทย์รู้ได้อย่างไรว่าในร่างกายคนไข้มีเชื้อโรคชนิดไหนแอบซ่อนอยู่?  นี่คือ 4 วิธีหลักที่ใช้ในการวินิจฉัยครับ 1. การส่องกล้อง: การมองหา "รูปร่าง" ของผู้ร้าย วิธีที่คลาสสิกที่สุดคือการส่องกล้องจุลทรรศน์ นักเทคนิคการแพทย์จะนำตัวอย่างมาป้ายลงบนกระจกสไลด์ แล้วทำการ ย้อมสี (Staining)  โดนมี คอนเซปต์ง่ายๆ: ลองนึกภาพว่าเชื้อโรคส่วนใหญ่มีลักษณะใสเหมือนวุ้น ถ้าเราไม่ระบายสีเราจะมองไม่เห็น การย้อมสีที่นิยมที่สุดคือ Gram Stain ซึ่งจะแบ่งแบคทีเรียออกเป็น 2 กลุ่มใหญ่ๆ คือกลุ่มที่ติดสีม่วง (Gram-positive) และกลุ่มที่ติดสีแดง (Gram-negative) การวินิจฉัย: นักเท...

ไข้กาฬหลังแอ่น (Meningococcal Disease)      ในบรรดาโรคติดต่อทางเดินหายใจ หลายคนอาจจะนึกถึงไข้หวัดใหญ่หรือโควิด-19 เป็นอันดับต้นๆ แต่รู้ไหมครับว่ามีอยู่โรคหนึ่งที่ รุนแรง รวดเร็ว และอันตรายถึงชีวิต หากรักษาไม่ทันท่วงที นั่นคือ ไข้กาฬหลังแอ่น (Meningococcal Disease) วันนี้เราจะมาเจาะลึกกันว่าโรคนี้คืออะไร และเราจะป้องกันตัวเองได้อย่างไรครับ      ไข้กาฬหลังแอ่นเกิดจากการติดเชื้อแบคทีเรียที่ชื่อว่า Neisseria meningitidis ซึ่งสามารถทำให้เกิดการอักเสบของเยื่อหุ้มสมองและไขสันหลัง หรือการติดเชื้อในกระแสเลือดอย่างรุนแรง คำว่า "หลังแอ่น" ชื่อนี้มาจากอาการเด่นของโรคครับโดยในสมัยก่อนที่ผู้ป่วยจะมีอาการคอแข็ง หลังแข็ง จนตัวเกร็งและแอ่นไปข้างหลังนั่นเองครับ อาการที่ต้องเฝ้าระวัง (Red Flags) โรคนี้ความน่ากลัวอยู่ที่ "ความเร็ว" เพราะอาการอาจทรุดหนักได้ภายใน 24 ชั่วโมง โดยมีสัญญาณเตือนดังนี้ครับ: ไข้สูงเฉียบพลัน: หนาวสั่น ปวดหัวอย่างรุนแรง อาการทางระบบประสาท: คอแข็งตึง (ก้มหน้าไม่ลง) อาเจียนพุ่ง สับสน หรือซึมลง ผื่นเลือดออก: นี่คือสัญลักษณ์สำคัญ! จะเริ่มจากจุดแดงเล็ก...

คุณแม่ตั้งครรภ์ควรตรวจ NIPT ไหม?      เมื่อคุณพ่อคุณแม่ทราบข่าวดีว่ากำลังจะมีเจ้าตัวเล็ก อีกหนึ่งคำถามสำคัญที่คุณพ่อคุณแม่มักจะต้องเจอเมื่อไปฝากครรภ์คือ "คุณแม่จะตรวจ NIPT ไหมคะ?" ในยุคที่เทคโนโลยีการแพทย์ก้าวหน้า คลินิกและโรงพยาบาลต่างนำเสนอแพ็กเกจการตรวจมากมายจนอาจทำให้สับสน บทความนี้จะพาไปเจาะลึกหลักการทางวิทยาศาสตร์เบื้องหลังการตรวจ NIPT แบบเข้าใจง่าย เพื่อให้คุณพ่อคุณแม่ใช้เป็นข้อมูลประกอบการตัดสินใจได้อย่างรอบด้านและคุ้มค่าที่สุดครับ NIPT คืออะไร? ทำงานอย่างไร?      NIPT (Non-Invasive Prenatal Testing) คือการตรวจคัดกรองความผิดปกติของโครโมโซมทารกในครรภ์จากเลือดของคุณแม่ โดยไม่ต้องเจาะน้ำคร่ำ (จึงปลอดภัยต่อทารก 100%) อธิบายให้เห็นภาพ : ที่ "รก" จะมีเศษของดีเอ็นเอ (DNA) ของทารก หลุดลอยปะปนออกมาใน "กระแสเลือดของคุณแม่" นักวิทยาศาสตร์จะทำการเจาะเลือดคุณแม่เพียงเล็กน้อย เพื่อเอาเลือดของแม่ไปตรวจกรองหาดีเอ็นเอ (Cell-free DNA) ของทารกที่ลอยอยู่ นำมาเรียงต่อกันและนับจำนวนดูว่า มีโครโมโซมคู่ไหนที่ขาดหายไป หรือมีส่วนไหนเกินมาหรือไม่ (โดยปกติคนเราต้องมีโครโมโซม ...

เจาะลึก Epigenetic Clock: "อายุชีวภาพ" ระดับ DNA ที่กำลังฮิตในไทย... วิทยาศาสตร์หรือแค่การตลาด? ช่วงนี้หลายคนอาจจะเริ่มเห็นโฆษณาแพ็กเกจตรวจสุขภาพแนวใหม่จากศูนย์ดูแลสุขภาพชั้นนำในไทยที่ชูจุดขายเรื่องของการตรวจ "อายุชีวภาพ" (Biological Age) หรือที่ในวงการแพทย์เรียกว่า Epigenetic Clock  โดยการตรวจนี้เคลมว่าสามารถบอกได้ว่า ร่างกายของเรา "แก่" กว่าหรืออ่อนกว่าอายุจริงในบัตรประชาชน ฟังดูเหมือนเทคโนโลยีในหนังไซไฟใช่ไหมครับ แต่วันนี้มันกลายมาเป็นบริการที่จับต้องได้แล้ว คำถามคือ ในมุมมองของวิทยาศาสตร์ เรื่องนี้เชื่อถือได้แค่ไหน? และคุ้มค่าที่จะจ่ายเงินหลักหมื่นเพื่อตรวจหรือไม่? Epigenetic Clock คืออะไร? ก่อนอื่นต้องแยกให้ออกระหว่างรหัสพันธุกรรม (DNA) กับ กลไกเหนือพันธุกรรม (Epigenetics) โดยสมมติเพื่อให้เข้าใจง่ายนะครับ ลองจินตนาการว่า DNA ของเราคือ "ฮาร์ดแวร์" หรือคอมพิวเตอร์ ที่เราได้มาตั้งแต่เกิด ซึ่งเปลี่ยนไม่ได้ ส่วน Epigenetics คือ "ซอฟต์แวร์" ที่คอยสั่งการว่ายีนตัวไหนควรเปิด (ทำงาน) หรือปิด (หยุดพัก) (**เปลี่ยนไม่ได้นอกจากจะมีตัวมากระตุ...

ยีน BRCA1 และ BRCA2 คืออะไร? BRCA1 (ย่อมาจาก BReast CAncer gene 1) และ BRCA2 ( ย่อมาจาก BReast CAncer gene 2) เป็นยีนที่ทำหน้าที่สร้างโปรตีนที่ช่วยซ่อมแซมความเสียหายของดีเอ็นเอ โดยเราทุกคนมียีนทั้งสองชนิดนี้อย่างละสองชุดซึ่งได้รับจากพ่อและแม่อย่างละชุด ผู้ที่ได้รับการถ่ายทอดการเปลี่ยนแปลงของยีน (mutation หรือ pathogenic variant) ในยีน BRCA1 หรือ BRCA2 จะมีความเสี่ยงเพิ่มขึ้นต่อการเกิดมะเร็งหลายชนิด โดยเฉพาะมะเร็งเต้านมและมะเร็งรังไข่ นอกจากนี้ยังมีความเสี่ยงต่อมะเร็งชนิดอื่น ๆ ด้วย ผู้ที่มียีน BRCA1 หรือ BRCA2 ที่ผิดปกติมักจะมีแนวโน้มเกิดมะเร็งในวัยที่อายุน้อยกว่าผู้ที่ไม่มียีนผิดปกติชนิดนี้ โดยทั่วไปแล้ว ผู้ที่ได้รับยีน BRCA1 หรือ BRCA2 ที่ผิดปกติมาจากพ่อหรือแม่เพียงฝ่ายเดียว มักจะยังมียีนอีกหนึ่งชุดที่เป็นปกติจากอีกฝ่ายหนึ่ง ซึ่งยีนชุดปกตินี้เพียงพอที่จะช่วยปกป้องเซลล์ไม่ให้กลายเป็นมะเร็งได้ อย่างไรก็ตาม ยีนปกตินี้อาจเกิดการเปลี่ยนแปลงหรือสูญเสียไปในช่วงชีวิตของบุคคลหนึ่ง ซึ่งเราเรียกการเปลี่ยนแปลงเช่นนี้ว่า somatic alteration (การกลายพันธุ์ที่เกิดขึ้นภายหลัง ไม่ใช่จากการถ่ายทอดทาง...

Chromosome Array (Chromosomal Microarray Analysis: CMA)     เทคนิคการตรวจโครโมรโซมอาร์เรย์ หรือ Chromosome Array (CMA) เป็นเทคนิคทางพันธุศาสตร์ระดับสูงที่กลายเป็นมาตรฐานหลักในการวินิจฉัยความผิดปกติของโครโมโซมที่ไม่สามารถตรวจพบได้ด้วยวิธีการแบบดั้งเดิม CMA ได้รับการพัฒนาในช่วงปลายทศวรรษ 1990 และในช่วงต้นทศวรรษที่ 21 ได้เข้ามาแทนที่ Karyotyping อย่างรวดเร็วในฐานะ เครื่องมือวินิจฉัยทางพันธุกรรมขั้นต้น (First-tier diagnostic test) สำหรับผู้ป่วยที่มีภาวะพัฒนาการช้า/ปัญญาอ่อน (Developmental Delay/Intellectual Disability), ภาวะออทิซึม (Autism Spectrum Disorder), หรือความผิดปกติแต่กำเนิดหลายอย่าง (Multiple Congenital Anomalies) ที่ไม่ทราบสาเหตุ หลักการ Chromosomal Microarray Analysis (CMA) หรือเรียกอีกอย่างว่า Array Comparative Genomic Hybridization (aCGH) เป็นเทคโนโลยีที่ใช้วิเคราะห์ ปริมาณสำเนาของสารพันธุกรรม (Copy Number Variations: CNVs) ทั่วทั้งจีโนม (Genome) โดยเฉพาะอย่างยิ่งการขาดหาย (Deletion) หรือการเพิ่มขึ้น (Duplication) ของชิ้นส่วน DNA ขนาดเล็ก ซึ่งเทคนิคดั้งเดิมอย่าง...

เชื้อแอนแทรกซ์คืออะไร? เชื้อแอนแทรกซ์ (Anthrax) เป็นโรคติดต่อร้ายแรงที่เกิดจากแบคทีเรีย Bacillus anthracis ซึ่งสามารถพบได้ในดินและสัตว์กินพืช เช่น วัว ควาย แพะ แกะ เป็นต้น โรคนี้สามารถติดต่อสู่คนได้ผ่านทางการสัมผัสกับสัตว์ป่วยหรือผลิตภัณฑ์จากสัตว์ที่ปนเปื้อนเชื้อแอนแทรกซ์, การหายใจเอาสปอร์ของเชื้อเข้าไป, หรือการรับประทานเนื้อสัตว์ที่ปนเปื้อนเชื้อ อาการของโรค อาการของโรคแอนแทรกซ์จะแตกต่างกันไปขึ้นอยู่กับช่องทางการรับเชื้อ โดยทั่วไปมี 3 รูปแบบหลัก: แอนแทรกซ์ทางผิวหนัง: เป็นรูปแบบที่พบได้บ่อยที่สุด โดยจะเริ่มจากตุ่มเล็ก ๆ ที่ไม่เจ็บปวด จากนั้นจะกลายเป็นแผลพุพองและตกสะเก็ดสีดำคล้ายถ่าน แอนแทรกซ์ทางการหายใจ: เป็นรูปแบบที่รุนแรงที่สุด เริ่มต้นด้วยอาการคล้ายไข้หวัดใหญ่ เช่น มีไข้ ไอ เจ็บคอ จากนั้นจะมีอาการหายใจลำบากและช็อกในที่สุด แอนแทรกซ์ทางระบบทางเดินอาหาร: เกิดจากการรับประทานเนื้อสัตว์ที่ปนเปื้อนเชื้อ ทำให้มีอาการปวดท้อง อาเจียน ท้องเสีย และอาจมีเลือดออกในทางเดินอาหาร การป้องกันและรักษา การป้องกันโรคแอนแทรกซ์ทำได้โดย: หลีกเลี่ยงการสัมผัสกับสัตว์ป่วยหรือตายโดยไม่ทราบสาเหตุ สวมอุปกรณ์ป้องกั...